زمستان امسال با تمام فراز و نشیب های آن رو به اتمام است اما در این میان، درسهایی به یادگار گذاشته شد که ارزش تحمل آن همه سختی را داشت.
ساعت 10:30 صبح روز شنبه هشتم دی ماه بود که ترکمنستان، صادرات گاز به ایران را به دلیل انجام پارهای تعمیرات درنقطه مرزی «چالایوک» واقع در مرز شمالی ایران قطع کرد. حجم گاز وارداتی از ترکمنستان در آن زمان روزانه بین 23 تا 24 میلیون مترمکعب در روز یعنی معادل حدود 5 درصد گاز مصرفی کشور بود.
زمستان امسال با تمام فراز و نشیب های آن رو به اتمام است اما در این میان، درسهایی به یادگار گذاشته شد که ارزش تحمل آن همه سختی را داشت.
ساعت 10:30 صبح روز شنبه هشتم دی ماه بود که ترکمنستان، صادرات گاز به ایران را به دلیل انجام پارهای تعمیرات درنقطه مرزی «چالایوک» واقع در مرز شمالی ایران قطع کرد. حجم گاز وارداتی از ترکمنستان در آن زمان روزانه بین 23 تا 24 میلیون مترمکعب در روز یعنی معادل حدود 5 درصد گاز مصرفی کشور بود.
برودت بی سابقه هوا و افزایش تصاعدی مصرف گاز
متعاقب این اقدام ترکمنستان، سرمای بی سابقه ای سراسر کشور را فرا گرفت که به گفته کارشناسان و متخصصان هواشناسی از لحاظ شدت، وسعت و مدت زمان آن در 50 سال گذشته بی سابقه بوده است. از آنجا که گاز مورد نیاز استان های شمالی کشور مثل مازندران و گلستان به طور مستقیم از محل واردات تامین می شد، توقف ناگهانی واردات سبب افت فشار و قطع گاز در این استان ها گردید.
از سوی دیگر برودت شدید هوا در کشور و افزایش تصاعدی مصرف سوخت باعث شد مصرف گاز کشور به شدت افزایش پیدا کند به گونه ای که حتی برخی شهرها و استان های شمال غرب، غرب و شمال شرقی کشور نیز با کمبود گاز مواجه شدند.
در این میان ترکیه نیز به عنوان تنها کشوری که به آن گاز صادر می کنیم، از این شرایط در امان نماند و رفته رفته گاز تحویلی به آن نیز سیر نزولی پیدا کرد به گونه ای که بر اساس تعهد باید روزانه حدود 20 میلیون متر مکعب گاز به ترکیه تحویل می شد که به تدریج به حدود 4 الی 5 میلیون متر مکعب کاهش یافت.
همپای تداوم برودت هوا، مصرف گاز کشور نیز رو به افزایش گذاشت به نحوی که رفته رفته تنها در بخش خانگی و تجاری حجم گاز مصرفی کشور از مرز 400 میلیون متر مکعب در روز فراتر رفت و در ابتدای آغاز برودت هوا 3 درصد از 13 میلیون خانوار تحت پوشش شبکه گازرسانی کشور با وجود اختصاص 90 درصد گاز تولیدی کشور به بخش های خانگی و تجاری با افت فشار و یا قطعی گاز مواجه شدند.
نگاهی به اقدامات وزارت نفت متعاقب قطع گاز
با قطع واردات گاز و افزایش برودت هوا، ستاد بحران در شرکت ملی گاز با حضور وزیر نفت تشکیل شد. متعاقب آن نیز به تمامی استانداران استان های متاثر از قطع گاز و استان هایی که میتوانند با کاهش مصرف در جهت تامین گاز استان های مذکور کمک کنند، نامهنگاری شد تا به منظور تامین گاز بخش خانگی و مدیریت کلی مصرف و اطلاعرسانی در سطح استان جهت صرفهجویی در مصرف گاز طبیعی، با شرکت های گاز استانی مبنی بر قطع مصارف گاز صنایع، واحدهای تجاری، اداری و عمومی همکاری کنند.
ابلاغیهای نیز به استان ها جهت قطع گاز صنایع گروههای مختلف به منظور انتقال گاز بیشتر به استان های گیلان، مازندران، سمنان و گلستان صادر شد. تسریع در راه اندازی خط 5 تهران، خط زنجان -حلب- بیجار و خط انتقال گاز تقویتی ساوه - قزوین، ابلاغ به شرکت ملی نفت جهت تامین گاز بیشتر از منابع داخلی و اطلاعرسانی در سطح رسانه ملی و رسانههای محلی جهت صرفهجویی در مصرف از دیگر اقداماتی بود که صورت گرفت.
از سوی دیگر، خرید بخاری های نفت سوز و توزیع آن در شهرهای مواجه با قطعی گاز تا در صورت ادامه قطعی گاز مدارس به کار خود ادامه دهند، بهرهبرداری از قطعات آماده شده خط هشتم سراسری گاز، به منظور اتصال گاز حوزه ایلام به خطوط گاز سراسری، توزیع نفت سفید، نفت گاز و گاز مایع در استان های سمنان، گلستان و مازندران به منظور جبران کمبود گاز و مکاتبه با مسئولین ترکمنستان به منظور برقراری مجدد گاز طبیعی از جمله اقداماتی بود که مورد پیگیری قرار گرفت.
تغییر آرایش ایستگاهها و خطوط انتقال گاز و راه اندازی واحد جدید ایستگاههای تقویت فشار به منظور حداکثر برداشت از منابع داخلی و انتقال گاز بیشتر به استان های شمالی کشور و ایجاد ستادهای مقابله با بحران در استان های شمال کشور و سمنان صورت گرفت.
اقداماتی نیز برای افزایش تولید گاز انجام شد که از جمله آن میتوان به تزریق LPG تولیدی پارس جنوبی به شبکه ملی گاز، افزایش ظرفیت 5 فاز در حال تولید پارس جنوبی، افزایش ظرفیت پالایشگاه بیدبلند 1 از طریق حوزههای آغار و دالان و پالایشگاههای پارسیان و شهید هاشمی نژاد، راهاندازی پالایشگاه گاز ایلام و افزودن اتان به خطوط سراسری گاز اشاره کرد.
از سوی دیگر، احداث و تکمیل خط پنجم تهران به طول 200 کیلومتر و قطر 56 اینچ برای تقویت فشار گاز شرق تهران و استان سمنان، خط زنجان - حلب- بیجار به طول 130 کیلومتر و قطر30 اینچ برای تقویت فشار گاز آذربایجان شرقی و غربی و کردستان، ایجاد لوپ (خط موازی) به طول 60 کیلومتر و به قطر 56 اینچ از تاسیسات تقویت فشار ساوه به طرف قزوین به منظور افزایش جریان گاز به طرف شمال و شمال غرب و تغییر آرایش تاسیسات تقویت فشار مسیر رشت به مازندران نیز از جمله مهمترین اقداماتی بود که به منظور تامین گاز کشور به اجرا درآمدند.
همیاری مردم و 25 میلیون مترمکعب صرفه جویی در مصرف
در این میان نیز مردم توانستند 25 میلیون مترمکعب (معادل تولید یک فاز استاندارد پارس جنوبی) در مصارف خود صرفه جویی کنند و بخشی از کمبودها نیز از این طریق جبران شد. تمامی این اتفاقات و کارها در کمتر از 2 ماه انجام شد که به تدریج با گرمتر شدن هوا و کاهش شدت برودت آن، مصرف گاز طبیعی کشور به حالت عادی برگشت و مشکل افت فشار و قطعی گاز برطرف گردید.
درسهایی که از زمستان امسال باید آموخت
این اتفاقات در زمستان 86 در مجموع درس های آموزنده و با ارزشی را برای صنعت نفت به طور عام و بخش گاز به طور خاص در پی داشت. درسهایی که شاید اگر برودت شدید هوا و مشکلات متعاقب آن نبود، هیچ گاه برای صنعت نفت کشور این همه با ارزش و مهم جلوه نمی کرد.
نخستین و مهم ترین نکته در این بین، همت و همیاری مردم بود که با وجود برودت شدید هوا و کمبود گاز باز هم پا به پای مسئولین و دست اندرکاران امر، همدلانه استقامت کرده و نشان دادند تحت هر شرایطی پاسدار عزت و سربلندی کشورند و از آن دفاع می کنند.
نکته دوم، تلاش همه جانبه و شبانه روزی پرسنل زحمتکشی بود که در سخت ترین شرایط آب و هوایی از آرامش و آسایش خود گذشتند تا خانه های ملت ایران گرم بماند.
سومین نکته در این بین، لزوم توجه مدیران صنعت نفت به توسعه هر چه سریعتر فازهای پارس جنوبی البته صرفا نه برای مصرف، بلکه برای جبران عقب ماندگی از کشوری است که با سرعت هر چه تمام تر مشغول برداشت از این سفره مشترک است.
در این که ما در مصرف بی رویه گاز یکی از پیشتاز ترین ها در جهان هستیم، شکی نیست؛ اما معنای این حرف نیز تعلل و کوتاهی در تامین گاز مورد نیاز کشور از منابع مطمئن نیست. زمستان امسال به مسئولین کشور، دوستان واقعی را نشان داد که بسیار حائز اهمیت است.
چهارمین درسی که از وقایع اتفاق افتاده می توان گرفت، لزوم توجه دولت به فرهنگ سازی مناسب در زمینه نحوه مصرف سوخت در کشور به مردم است. اگر پیشتر در این زمینه تلاش های جدی تری صورت می گرفت، به طور یقین حتی در بدترین شرایط نیز مصرف گاز کشور تا این اندازه بالا نمی رفت به گونه ای که مصرف گاز ایران را به تنهایی با مصرف 23 کشور اتحادیه اروپا برابر کرده باشد.
بر اساس آمار و ارقام، بیش از 50 درصد گاز تحویلی به بخش های خانگی و تجاری توسط 3 دهک آخر درآمدی که دهک های پردرآمد و پرمصرف هستند، به مصرف می رسد.
پنجمین درس نیز شاید لزوم توجه و بازنگری مجدد به قیمت این حامل انرژی در کشور باشد که چگونه توسط بخش های مختلف به مصرف می رسد. بر این اساس، پیشنهاد شده است بهای گاز پرمصرف ها باید به قیمت تمام شده محاسبه شود و دهک های ضعیف که مصرف کمتری نیز دارند، مشمول یارانه و تخفیف شوند.
آخرین نکته نیز لزوم تزریق و ذخیره سازی گاز طبیعی در مخازن طبیعی زیرزمینی به منظور استفاده در فصول سرد است به گونه ای که ضمن جبران نوسان های مصرف در روز های سرد، امنیت بیشتری را برای عرضه مداوم گاز صادراتی فراهم آورد.
سیدمجتبی حسینی
تبلیغات 
