Weblog|| Iranian Chemical Engineers|| IrChE.Com

شرکت های نفتی بین المللی، به گونه ای قابل درک، از این وضعیت راضی به نظر می رسند زیرا ذخایر گاز غیرمتعارف، فرصت غیرمنتظره ای را برای بازگشت به بازی عرضه انرژی فراهم آورده است. جیم مولوا، مدیر شرکت کونوکو فیلیپس، گاز طبیعی را "هدیه طبیعت به مردم جهان، البته اگر اجازه داشته باشیم بسته بندیش را باز کنیم"، توصیف کرده است. اما تولید کنندگانی که ذخایر بزرگ گازهای متعارف در اختیار دارند، از این وضعیت کمتر استقبال می کنند. شکیب خلیل، وزیر نفت الجزایر هشدار داده است که اگر قیمت های گاز در سطوح پایین باقی بماند ذخایر جدید گاز توسعه نخواهد یافت.

الجزایر امیدوار است در نشست آتی مجمع کشورهای صادر کننده گاز، که قرار است 19 آوریل (30 فروردین) در وهران الجزایر برگزار شود، اعضای آن را تشویق کند تا احتمالا با کاهش عرضه به بازار آزاد ، نقش فعال تری در تثبیت بازار گاز برعهده گیرند. مجمع کشورهای صادر کننده گاز، که سه کشور دارنده بزرگ ترین ذخایر گاز جهان شامل ایران، روسیه و قطر در آن عضویت دارند، تا تبدیل به" اوپک گازی" فاصله زیادی دارد. اما نگرانی فزاینده در مورد قیمت های پایین گاز و تاثیر آن بر ترتیبات قراردادهای طولانی مدت موجود ممکن است واکنش دستجمعی کشورهای صادر کننده سنتی گاز را در پی داشته باشد.

شکیب خلیل می گوید: "فکر نمی کنم کشورهای صادر کننده گاز از این که قراردادهای درازمدت آنان جای خود را به قیمت های بازار نقد، که بهای گاز در آن پایین است ، بدهد خوشحال باشند." وی بازار گاز کنونی را به بازار نفت در سال 1986 تشبیه می کند، زمانی که قیمت های نفت به کمتر از 10 دلار هر بشکه کاهش یافت و اوپک را مجبور کرد با کاهش تولید موافقت کند. اما منطق پیوند میان قیمت های نفت و گاز – که در اکثر قراردادهای طولانی مدت عرضه گاز گنجانده شده است – به گونه ای بی سایقه زیر سوال رفته است.

پیش از این ارتباط دادن قیمت های گاز با نفت در قراردادها و رقابت نفت و گاز به عنوان سوخت هایی که در تولید برق و یا ایجاد گرمایش نقش داشتند نسبت قیمت های نفت به گاز را میان 6 تا 10 برقرار می کرد. اما این نسبت اکنون بیش از 20 است، به این ترتیب که قیمت گاز در بازار آمریکا به ازای هر یک میلیون واحد حرارتی انگلیس (بی تی یو) 4 دلار در حالی که بهای نفت 85 دلار است.

خرید گاز بر اساس قراردادهای بلندمدتی که در آن ها قیمت گاز به بهای نفت پیوند زده شده است، بسیار گران تر از خرید گاز در بازار آزاد است. به همین دلیل تولید کنندگان گاز از سوی خریداران گاز بر اساس قراردادهای بلند مدت تحت فشار هستند تا شرایط انعطاف پذیرتری را اعمال کنند. در این میان شرکت دولتی صادر کننده گاز روسیه، گازپروم، موافقت کرده است تا به طور موقت شاخص عامل بازار آزاد را برای تعیین بهای گاز برای بزرگ ترین خریداران اروپایی لحاظ کند.

کشورهای کلیدی عضو مجمع کشورهای صادر کننده گاز شامل روسیه مایلند از مرتبط بودن قیمت های گاز با نفت دفاع کنند. حمد ال ثانی امیر قطر می گوید که کشورهای عضو مجمع " باید با یکدیگر همکاری کنند تا رابطه میان قیمت های نفت و گاز را اعاده کنند و میان آن ها نرخ برابری برقرار کنند." وزیر نفت الجزایر از این دیدگاه حمایت می کند و ادعا می کند که " برقراری نرخ برابری میان قیمت های این دو منبع انرژی برای قیمت های گاز عادلانه خواهد بود." و از آنجا که هر بشکه نفت دربردارنده حدود شش میلیون بی تی یو انرژی حرارتی است، بر این اساس نرخ هر یک میلیون بی تی یو گاز باید 15 دلار باشد.

قیمت گذاری گاز بر اساس بهای نفت ابتدا به این دلیل رواج یافت تا رقابت پذیری گاز با نفت حفظ شود. دلیل دیگر این بود که برای گاز بازار آزادی وجود نداشت تا از آن به عنوان شاخص تعیین قیمت های فروش دراز مدت بهره گرفته شود. این ترتیبات منافع صنعت گاز را تا کنون به خوبی تامین کرده و تولید کنندگان و مصرف کنندگان نهایی را قادر ساخته است در زمینه احداث خطوط لوله گاز و تاسیسات ال ان جی که برای رساندن گاز به بازار ضروری است، سرمایه گذاری های گسترده ای انجام دهند.

اما منطق ارتباط میان قیمت های گاز با قیمت های نفت دیگر قابل قبول نمی نماید، زیرا نفت و گاز دیگر برای بازارهای یکسانی رقابت نمی کنند. نفت به عنوان سوختی که در زمینه حمل و نقل از مزیت برخوردار است، قیمت های بالاتری دارد، درحالی که گاز به عنوان سوختی که برای نیروگاه ها مناسب است، با زغال رقابت می کند. به این ترتیب آینده گاز مستقل از نفت است و تعیین برابری نرخ نفت و گاز، بهای گاز را برای بازار اولیه اش که در حال رشد است، بسیار گران می کند. لحاظ کردن شاخص نفت در قراردادهای گاز در شرایطی که در آمریکا و اروپا بازارهای گاز نقد و فعالی وجود دارد، دیگر اهمیت بنیادی ندارد.

نظر وزیر نفت الجزایر، که می گوید بهای چهار دلار برای هر یک میلیون بی تی یو گاز قیمت پایداری نخواهد بود، می تواند درست باشد اما قیمت پانزده دلار برای هر یک میلیون بی تی یو نیز، که بر اساس برابری بهای نفت و گاز تعیین می شود، نیز پایدار نخواهد بود. بازارهای گاز با عرضه اضافی روبه رویند زیرا رکود اقتصادی جهان از میزان تقاضای گاز کاست و در همان حال عرضه گاز از منابع جدید شروع شد. قیمت گاز در آینده باید به میزانی افزایش یابد که سرمایه گذاری در ظرفیت های جدید تولید را تضمین کند. اما هزینه افزایش ظرفیت بسیار پایین تر از نرخ جاری برابری قیمت نفت و گاز است بویژه در حال حاضر که منابع عرضه جایگزین قابل قبولی مانند تولید گاز از سنگ های رسوبی با تولید از ذخایر متعارف گاز رقابت می کند. اگر قرار است گاز همانی باشد که مدیر شرکت کونوکو فیلیپس در نظر دارد، باید به حال خود رها شود تا خود قیمتش را تعیین کند.